Türkiye’de yeme-içme sektöründe çalışanların gelir yapısında önemli bir yere sahip olan bahşiş uygulaması için dijital bir model önerisi gündeme geldi.
Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği (TURYİD), kredi kartıyla bırakılan gönüllü bahşişlerin herhangi bir kesinti olmadan çalışanlara ulaştırılmasını sağlayacak bir sistem oluşturulmasını öneriyor.
Bahşiş ödemelerinde dijital sistem önerisi
Nakit kullanımının azalmasıyla birlikte restoran ve kafelerde bahşiş ödemeleri de giderek daha fazla kart üzerinden yapılmaya başladı. Ancak mevcut uygulamada kredi kartıyla alınan bahşişlerde oluşan vergi kesintileri nedeniyle çalışanların aldığı payın azalabildiği belirtiliyor.
TURYİD tarafından önerilen modele göre, müşterinin gönüllü olarak bıraktığı elektronik bahşiş ayrı bir sistem üzerinden takip edilecek. Karttan alınan tutarın tamamının çalışanlara aktarılması hedeflenirken, oluşabilecek yüzde 10’luk stopaj yükünün işletmeler tarafından karşılanması öneriliyor.
2 milyon çalışanı ilgilendiren sektör
Türkiye’de yaklaşık 150 bin işletmenin faaliyet gösterdiği yeme-içme sektörü, yaklaşık 2 milyon kişiye istihdam sağlıyor. Turizm gelirleri içinde de önemli bir paya sahip olan gastronomi alanında bahşiş, özellikle servis çalışanları için tamamlayıcı gelir kaynaklarından biri olarak görülüyor.
Sektör temsilcileri, elektronik sistemin hayata geçirilmesiyle hem çalışanların gelir kaybının önlenebileceğini hem de bahşiş ödemelerinin daha şeffaf şekilde takip edilebileceğini belirtiyor.
Bahşişler ayrı hesapta toplanacak
Önerilen sistemde elektronik bahşişlerin işveren tarafından açılacak özel bir banka hesabında tutulması planlanıyor. Bu hesaptaki paraların farklı amaçlarla kullanılamaması ve belirlenen ödeme dönemlerinde çalışanlara dağıtılması öngörülüyor.
Model kapsamında ayrıca, işverenin borçları nedeniyle bu hesaptaki tutarların hacze konu olmaması ve sistemin kurulmasına ilişkin maliyetlerin işletmeler tarafından karşılanması öneriliyor.
Kayıt dışılığın azaltılması hedefleniyor
Sektör temsilcileri, dijital bahşiş modelinin yalnızca çalışan gelirlerini korumaya yönelik değil, aynı zamanda kayıt dışılığı azaltmaya yönelik bir adım olacağını ifade ediyor.
Daha önce servis ücreti ve kuver uygulamalarından elde edilen bazı kamu gelirlerinin, yeni düzenlemeler sonrasında ortadan kalktığı belirtilirken, elektronik sistemle yapılan tüm ödemelerin kayıt altına alınmasının yeni bir denetim mekanizması oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Tüketici tarafında gönüllülük vurgusu
Bazı işletmelerin son dönemde adisyonlara yüzde 10 ile yüzde 20 arasında değişen oranlarda "gönüllü bahşiş" veya benzeri kalemler eklemesi tüketici tarafında da eleştirilere neden oldu.Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED), bir ücretin adisyona eklenmesi durumunda bunun gönüllülük niteliğini kaybedebileceğini belirterek, bahşişin tamamen müşterinin tercihine bağlı olması gerektiğini vurguladı.
Yeni dijital modelle ise sektör temsilcileri, müşterinin kararına dayanan gönüllü bahşiş sisteminin korunmasını ve bırakılan tutarın doğrudan çalışanlara ulaşmasını amaçlıyor.