Türkiye 2024 yılında yeni bir rekora imza attı. Ülkeyi 56 milyondan fazla uluslararası ziyaretçi ziyaret etti. Bu rakam Türkiye'yi dünyanın en çok ziyaret edilen dördüncü ülkesi hâline getirirken, İtalya'nın da önüne taşıdı. Turizm gelirleri ise 61 milyar dolara ulaştı. Bunlar basın bültenlerinde sıkça karşımıza çıkan ve genellikle birkaç gün sonra unutulan rakamlar. Ancak verilerin içinde daha ilginç bir hikâye saklı. Son birkaç yıldır turizm sektörünü sessizce dönüştüren bir değişim var. Mesele yalnızca kaç kişinin geldiği değil; insanların neden geldiği ve geldiklerinde ne yaptıkları giderek daha fazla önem kazanıyor.
Aslında yolculuk bütün bunlardan önce başlıyor. Havalimanında. Eğer hayatınızda bir kez olsun İstanbul'a gece 01.00'de, beş saat gecikmiş bir uçuşun ardından indiyseniz; etrafınız taksi simsarlarıyla çevriliyken telefonunuzda çalışan bir SIM kart bile yoksa, ilk iki saatin tüm seyahatin havasını belirlediğini bilirsiniz. Bu yüzden artık birçok gezgin, valizini hazırlamadan önce bile Turkey airport transfers gibi detayları organize ediyor. Küçük bir ayrıntı gibi görünse de ilk günün nasıl geçeceği üzerinde büyük etkisi var.
"Ben Gerçekten Türkiye'yi Görmek İstiyorum" Dönemi
Yeterince konuşulmayan bir istatistik var: Türkiye'yi ziyaret edenlerin yaklaşık yüzde 65'i artık kültürel, eğlence veya deneyim odaklı aktiviteleri seyahatlerinin temel nedeni olarak gösteriyor. Birleşik Krallık'tan gelen ziyaretçi sayısı bir yılda yüzde 22 arttı. Almanya'dan gelenler ise yüzde 18 yükseldi. Araştırmacılar bu turistlerin ülkeye geldikten sonra neler rezervasyon yaptığını incelemeye başladığında ilginç bir tablo ortaya çıktı: yemek kursları, hamam deneyimleri, köy konaklamaları, Konya'daki sema törenleri ve Edirne'deki yağlı güreş festivali. Kayıtlara geçmesi açısından söyleyelim; bu festival 14. yüzyıldan beri aralıksız düzenleniyor. Kısacası insanlar artık havuz başındaki bara gitmek için gelmiyor.
Peki Neden Şimdi?
Bir noktadan sonra sosyal medyada karşılaşılan estetik sıcak hava balonu fotoğrafları etkisini kaybetmeye başlıyor. Türkiye'ye ikinci ya da üçüncü kez gelen ziyaretçiler artık filtrelerle üretilemeyecek deneyimlerin peşine düşüyor. Turizm araştırmalarında bunun bir adı var: "otantiklik açlığı". Akademisyenler bu eğilimi onlarca yıldır inceliyor. Değişen şey ise bunu yaşayan kitlenin kim olduğu. Eskiden bu daha çok sırt çantalı gezginlerin, antropoloji öğrencilerinin ya da uzun süreli seyahat edenlerin ilgi alanına giriyordu. Bugün ise üçüncü Türkiye seyahatine çıkan Manchesterlı emekli bir çift, bu kez gerçekten gözleme yapmayı öğrenmek istediğine karar verebiliyor.
Bunun Sahadaki Karşılığı Ne?
Hamamlar
İstanbul'da yüzlerce yıllık hamamlar hâlâ kullanılıyor. Bunların bazıları Mimar Sinan döneminden kalma. Bir süre önceye kadar birçok turist hamamları biraz klişe bir durak olarak görüyordu. Gidilir, fotoğraf çekilir ve programdaki bir madde daha tamamlanmış olurdu.
Bugünse birçok kişi hamama farklı bir beklentiyle gidiyor. Özellikle tarihî hamamlarda geçirilen birkaç saat, insanların düşündüğünden daha farklı bir deneyime dönüşebiliyor. Çıkışta anlatılan şey çoğu zaman verilen hizmetten çok, mekânın kendisi oluyor. Çünkü böyle yerlerde asıl etkiyi bazen binanın hikâyesi bırakıyor.
Kapadokya'da Yemek Kursları
Konsept oldukça basit görünüyor: Yerel bir aileyi ziyaret ediyorsunuz, bahçeden otlar topluyorsunuz, birlikte yemek hazırlıyorsunuz ve ardından aynı sofrada oturup yiyorsunuz. Ancak işin ilginç tarafı şu ki, bu deneyim formatı Türkiye'deki büyük seyahat platformlarının neredeyse tamamında en yüksek puanları alan aktiviteler arasında yer alıyor. Göreme'deki bir kurs için yapılan yorumlardan birinde şu ifadeler yer alıyordu: "Ailesiyle tanışmak harikaydı. Birlikte hazırladığımız yemek çok lezzetliydi ve Türkiye ile Hami'nin kültürü hakkında sohbet ederek yemek yemek deneyimi daha da özel kıldı." Türkiye'nin mutfak mirası gerçekten karmaşık ama olumlu anlamda karmaşık. Osmanlı, Anadolu, Akdeniz ve Orta Asya mutfaklarının etkileri birbirine karışıyor. Çoğu ziyaretçi bunu ancak bir büyükanne belirli bir yemeğe neden nar ekşisi eklediğini anlatırken gerçekten fark ediyor.
Sema Törenleri
Sema ritüeli, tasavvuf geleneğine dayanıyor ve Konya'da, İstanbul'da ve Kapadokya'nın mağara mekânlarında icra ediliyor. Bu deneyim alışılmış anlamda bir gösteri değil. Sunucu yok, ara yok, çıkışta hediyelik eşya standı da bulunmuyor. Sadece dönüp duran dervişler, müzik ve içeriye biraz şüpheyle girip dışarıya oldukça sessiz çıkan insanlar var.
Lavanta Köyü
Isparta'nın Kuyucak Köyü 2016 yılında yılda yaklaşık 20 bin ziyaretçi ağırlıyordu. Bunların çoğu tesadüfen uğrayan ya da yoldan geçen kişilerdi. Daha sonra Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın desteklediği, lavanta üretimi ve kadın girişimciliği üzerine kurulu kırsal turizm projesi hayata geçirildi. 2019 yılına gelindiğinde ziyaretçi sayısı 1 milyona ulaştı. Evet, bir milyon ziyaretçi. Türkiye'nin iç kesimlerindeki bir lavanta köyü için oldukça dikkat çekici bir rakam. Üstelik proje yalnızca turizmi artırmakla kalmadı. Köyden göçü tersine çevirdi ve yerel kadınlar için ekonomik bağımsızlık yarattı. Bugün benzer modeller Türkiye'nin farklı kırsal bölgelerinde uygulanıyor. Çömlekçilik köyleri, halı dokuma merkezleri ve üzüm hasadıyla öne çıkan kasabalar bu yaklaşımın yeni örnekleri arasında yer alıyor. Altyapı her zaman kusursuz değil, ancak bazen bu kusurlar bile deneyimin çekiciliğinin bir parçası hâline geliyor.
Seyahat Planlayanlar İçin Bunun Anlamı Ne?
Türkiye'nin küresel turizm sıralamalarında yükselmeye devam etmesinin nedeni yalnızca güzel plajları değil. Ülke aynı anda hem derin bir tarih sunabiliyor, hem ulaşılabilir kalabiliyor hem de her şey dâhil tatil anlayışını koruyabiliyor. Ancak en güzel hikâyelerle dönen gezginler genellikle programlarında yavaşlamaya yer açanlar oluyor. Çayı sadece fotoğraflamak yerine oturup içenler, yemek kursunu düzenleyen kişiye büyükannesinin tarifini soranlar ve gittikleri yerde gerçekten merak duyanlar. Türkiye merakı ödüllendiriyor. Gerçi çoğu ülke bunu yapar. Ama Türkiye'nin karşılığında sunabileceği katmanlar ve hikâyeler, çoğundan biraz daha fazla.